معماها و بازیهای ریاضی : چگونه ؟ بخش ۲

امروزه ریاضیات به عنوان پایه علوم در کلیه رشته های موجود (حتی علوم انسانی ) نقش قابل ملاحظه ای دارد و تحقیقات ، محاسبات ، آزمایش ها و برنامه ریزی ها و … بدون دخالت ریاضی معنا پیدا نمی کنند و همگان به ارزش آن واقفند .
از جمله مواردی که می توان ریاضیات را به شیوه ای جالب و آموزنده به دیگران تعلیم داد ، استفاده از بازی و سرگرمیهایی است که در این ارتباط موجودند.

واقعیت این است که بازیها و سرگرمیها یکی از قسمت های مهم زندگی انسان است ، بازیهای ریاضی نیز مجموعه ای از همین بازیهای زندگی انسانی است.

با کمک گرفتن از بازیها و سرگرمیهای مختلف ریاضی که بچه ها آنها را تکلیف نیز محسوب نمی کنند و کسل کننده نیز نمی باشند می توان عمیق ترین مطالب ریاضی را آموزش داد و به تدریج شوق آموختن در دانش اموزان را برانگیخته نمود تا علاوه بر آن از آموزش طوطی وار خشک وقاعده گویی صرف نظر نمود.

همچنین بازیها و سرگرمیهای ریاضی با روشی غیر مستقیم دانش اموزان را علاقه مند می کند تا روی مسائل جالب فکر کند و راه حل ها را حدس بزند .
بازیها سبب غنی کردن آموزش می شوند و در اینجا روی بازیهایی تاکید می شود که لذت های رقابت – حیرت – پیش بینی و پاداش و یا نتیجه را به همراه داشته باشد .
رضایت حاصل از موفقیت و رشد حس پیروزی نیز به آن اضافه می شود و در نتیجه سبب می شود که دانش آموز بر نیروی فکری خود اعتماد کند و بیشتر بکوشد ؛ و از آنجا که بازیهای ریاضی نه به صورت معما و نه به صورت درس ارائه می شوند ، وقتی یک بار حل شوند نه تنها جذابیت خود را از دست نمی دهند بلکه همیشه برای دانش آموز سرگرم کننده ، ترغیب کننده ، انگیزه ساز و دوست داشتنی باقی می ماند .
آنچه پیرامون این بازیها و معماها مهم است اینست که آنها را بشناسیم و در موقعیتی مناسب از نظر زمانی و مکانی جهت ایجاد انگیزه در فراگیر، آنها را در اختیار دانش آموزان قرار دهیم .

طرح و انتخاب معما در کلاس درس 

در معما خاصیت برانگیختگی وجود دارد و همین امر موجب تلاش فراگیر می گردد و زمانی که ، فراگیر با استفاده از قوه فکر و استدلال به جواب دست می یابد ، در وجودش احساس شادمانی و سرور می نماید و این عاملی جهت جذب فراگیر به درس می باشد .
زمینه طرح معما در درس ریاضی فراوان است ولی رعایت نکات چندی این زمینه را جهت ایجاد انگیزه در فراگیر مساعد تر می کند .مثلا اگر در طرح و انتخاب معما ارتباط تنگاتنگ آن با درس در نظر گرفته شود و زمان طرح معما با درایت لازم انتخاب شود بازده ان دوچندان می گردد .
زمان طرح معما می تواند بستگی به موقعیت کلاس و درس ، ابتدای زنگ برای شروع درس یا برای رفع خستگی فراگیران میان زنگ و یا برای حفظ ارتباط دانش آموزان در بیرون کلاس با درس در پایان زنگ باشد .
اما به نظر می رسد که زمان پاسخ به معما از اهمیت بیشتری برخوردار باشد و در مورد زمان پاسخ به معما، برای سوالات زیر باید جواب قانع کننده ای جستجو نمود : آیا وقتی عده ای از فراگیران به جواب صحیح رسیده اند و عده ای هم در تکاپو یافتن جواب هستند باید پاسخ را آشکار کرد و کار را برای همه تمام شده تلقی نمود؟

آیا در معماهایی که دانش اموزان به جواب نمی رسند ، باید آنان را راهنمایی کرد و به منابع در دسترس ارجاع دهیم و یا برای همیشه به خاطر رسیدن به جواب در یاس و ناامیدی باشند؟

آیا این یک ارزش است که برای مدت طولانی یک معما فکر دانش اموزان را مشغول کند ؟…
استعداد گلی است که در که در هر زمینی نمی روید و به گونه ای می شکفد که هیچکس چگونگی ان را نمی داند.
این جمله را دانشمند نامی (Faber) گفته است . این دانشمند برای ریاضیات ارزش زیادی قایل بود و از آن در بیان زندگی حشرات استفاده می کرد . کم نیستند پرسشهایی که در برخورد اول ساده به نظر می آیند ولی باری حل آنها به زیرکی و استعداد زیادی نیاز است مانند قوانینی که در حسای اعداد صحیح حکم فرماست . و یا بالعکس مسائلی نیز وجود دارند که علی رغم ظاهری دشوار راه یا راه حل هایی بس ساده دارند.
همانطور که در بالا اشاره شد آنچه مهم است این است که به عنوان یک تعلیم دهنده ریاضی ، این معماها را بشناسیم و بتوانیم آنها را در موقعیت های مناسب برای بالابردن انگیزه فراگیران خود در اختیارشان قرار دهیم .


منبع :

سرگرمیها و معماهای ریاضی، محسن فرخی ، نشریه ریاضی زاویه باز ، شماره اول ، مرکز تربیت معلم شهید بهشتی  مشهد

پاسخ دهید

*